Yazılar

Alzheimer HastalA�AYA�

Bunama zihin iAYlevlerinde kaybA� niteleyen bir kelimedir. Burada A�nemli olan nokta normal bir zihinsel geliAYme sonrasA�nda bu iAYlevlerin kaybA� durumunda bunamanA�n ortaya A�A�kmasA�dA�r. Alzheimer hastalA�AYA� bunama yapan hastalA�klar iA�inde en sA�k izlenen bozukluktur. Bu hastalA�k yeni bir hastalA�k olmasa da hastalarA�n sayA�sA� giderek artmaktadA�r. A�A?nkA? hastalA�k ile ilgili en A�nemli risk faktA�rA? yaAYtA�r ve yaAYlanma kaA�A�nA�lmaz bir durumdur. GA?nA?mA?zde tA?m dA?nyada (A�zellikle geliAYmiAY A?lkelerde ve refah toplumlarA�nda) en hA�zlA� artan yaAY grubunu 65 yaAY ve A?stA? kiAYiler oluAYturmaktadA�r. Alzheimer hastalA�AYA�nA�n gA�rA?lme sA�klA�AYA�A� yaAY ile artmaktadA�r (65 yaAY A?stA? 100 kiAYidenA� 8a��indeA� Alzheimer hastalA�AYA� gA�rA?lmektedir). 21. yA?zyA�lda doAYal, sosyal veya ekonomik felaketlerle karAYA�laAYA�lmazsa hastalA�AYA�n gA�rA?lme sA�klA�AYA� daha da artacaktA�r.A� GA?nA?mA?zde TA?rkiyea��de 300 bin civarA�nda Alzheimer hastasA� olduAYu dA?AYA?nA?lmektedir. GenA� nA?fusun giderek yaAYlanacaAYA� bir A?lke olarak TA?rkiyea��de 30-40 yA�l sonra bu hastalA�AYA�n en A�nemli saAYlA�k sorunu olacaAYA�nA� sA�ylemek mA?necimlik olmayacaktA�r.

HastalA�k neden olmaktadA�r?

Alzheimer hastalA�AYA� henA?z nedeni tam aydA�nlatA�lamayan AYekilde beyin hA?crelerinin programlanandan daha erken A�lmesi nedeniyle olmaktadA�r (yaAYla beraber her kiAYide beyin hA?cre A�lA?mA? olmaktadA�r ama Alzheimer hastalA�AYA�nda bu sA?reA� A�ok hA�zlA� ve erken olmaktadA�r). HA?cre A�lA?mA?yle birlikte beyin yavaAY bA?zA?AYmeye baAYlar ve kA?A�A?lA?r (bkz AYekil 1) Alzheimer hastalA�AYA� bulaAYA�cA� bir hastalA�k deAYildir, bir kanser hastalA�AYA� deAYildir.A� A�ok nadir (yaklaAYA�k 100 hastanA�n 5a��inde) olmakla birlikte A�rsi formlarA� da mevcuttur ama bunlara nadir rastlanmaktadA�r.
HastalA�AYA�n nedeni tam olarak bilinmese de bir takA�m risk yaratan durumlar gA?nA?mA?zde tanA�mlanmA�AYtA�r.

Bunlar
1. YaAY (deAYiAYtirilemez faktA�r)
2. GeA�miAYte depresyon (deAYiAYtirilebilir faktA�r)
3. Damar hastalA�klarA� (Kalp krizi, tansiyon yA?ksekliAYi, kolestrol yA?ksekliAYia��) deAYiAYtirilebilir faktA�rler
4. GeA�miAYte ciddi kafa yaralanmalarA�
5. DA?AYA?k eAYitim dA?zeyi
6. APOE4 taAYA�yA�cA�lA�AYA�.

BunlarA�n dA�AYA�nda birA�ok daha az ehemmiyette olan risk faktA�rleri tanA�mlanmA�AYtA�r fakat bunlara burada deAYinilmeyecektir.
HastalA�kta ortalama sA?re 8 yA�ldA�r. Buna karAYA�n bazA� hastalarda hastalA�k A�ok yavaAY ilerlerken bazA�larA�nda da kA�smen daha hA�zlA� ilerlemektedir. HastalA�k erken, orta ve ileri evre olarak 3 evreye ayrA�labilir.

HastalA�k bulgularA�

UNUTKANLIK!

HastalA�AYA�n olmazsa olmaz A�zelliAYi unutkanlA�ktA�r. YaAYlA�lA�ktaki her tA?rlA? unutkanlA�k deAYerlendirmeyi hak eder. A�nemli olan selim yaAYlA�lA�k unutkanlA�AYA� ile hastalA�k belirtisi olan unutkanlA�klarA�n birbirinden ayrA�lmasA�dA�r. Bu ayrA�m hastanA�n muayenesi, hasta yakA�nlarA�nA�n verdiAYi bilgi, beyin iAYlevlerini deAYerlendiren nA�ropsikolojik deAYerlendirme ve gerekirse diAYer yardA�mcA� tetkiklerin (MR,BT, kan testleria��.) bir araya getirilerek yorumlanmasA�yla yapA�lmaktadA�r.

Alzheimer hastalA�AYA�nda baAYlangA�A�ta hafif bir unutkanlA�k vardA�r. A�rneAYin hasta randevA?lerini, yemeAYin altA�nA�, bakkaldan alacaklarA�nA�a��.. unutmaya baAYlamA�AYtA�r. Eskiden alA�AYveriAY listesi yapmayan bir kiAYi bu durumu bertaraf etmek iA�in liste tutmaya baAYlayabilir veya A�eAYitli notlar alamaya baAYlayabilir.A� Zamanla unutkanlA�k giderek artar ve hasta yeni olaylarA� hiA� kaydedemeye baAYlar. A�rneAYinA� 5 dakika A�nce sorduAYu soruyu tekrar tekrar sorabilir. TorunlarA�nA�n isimlerini unutabilir. KoyduAYu eAYyalarA�n yerini hatA�rlamaz. Buna karAYA�n hasta geA�miAYini A�zellikle de genA�liAYini ve 30-40 yaAY dA�nemini AYaAYA�rtA�cA� bir ayrA�ntA�yla anlatabilir. (SA�klA�kla hasta yakA�nlarA� a�?ne unutkanlA�AYA�, 40 yA�l A�ncesini cin gibi hatA�rlA�yora�? diyerek yanlA�AY bilgi verebilir ama A�nemli olan yakA�n dA�neme ait unutkanlA�AYA�n olmasA�dA�r).

HastalA�k baAYlangA�A�ta sinsi bir unutkanlA�kla baAYlayabileceAYinden yaAYlA�lA�kta izlenen unutkanlA�k NORMAL OLARAK GA�RA?LMEMELA�DA�R. GenA�lerde gA�rA?len unutkanlA�AYA�n altA�ndan ise sA�klA�kla modern yaAYam tarzA�nA�n getirdiAYi ruhsal sA�kA�ntA�lar ve hastalA�klar (depresyon, anksiyete, uyum bozukluAYu gibi) A�A�kmaktadA�r. BazA� vitamin eksiklikleri (B12 ve folat) ve guatr bezi bozukluklarA� da genA�lerde unutkanlA�AYa neden olabilir ve araAYtA�rA�lmasA� gerekli olabilir. GA?nA?mA?zde A�zellikle A�alA�AYan kiAYilerde unutkanlA�k AYikayetine sA�k rastlanmaktadA�r.

YOL BULAMAMA

EAYer unutkanlA�AYA� olan bir yaAYlA� iyi bildiAYi yollarA� bulamA�yorsa, daha A�nceden dolaAYtA�AYA� yerlere artA�k gidemiyorsa, evin yolunu bulamayA�p kayboluyorsa ya da evin yolunu aramaktan dolayA� eve geA� geliyorsa, evin iA�inde odalarA� karA�AYtA�rA�yorsa, bunlar Alzheimer hastalA�AYA� ile iliAYkili bulgular olabilir.

DA�AzER BULGULAR

Hastalar daha A�nceden olmayan bir AYekilde iA�lerine kapanabilir, isteksiz, AYevksiz gA�rA?lebilirler. Hastalar uAYraAY ve hobilerini terk edebilir. A�rneAYin bir hasta arkadaAYlarA� ile briA� oynamayA� bA�rakabilir. KarmaAYA�k alet kullanA�mA� zorlaAYA�r. Para hesabA�nda gA?A�lA?k olabilir. Bankamatikten para A�ekmek hastalar iA�in A�ok zor bir AYey haline gelebilir. Bunlar ile beraber bir takA�m psikiyatrik bulgular da olabilir. Hastalar olmayan AYeylerden bahsedebilir, onlarA� gA�rdA?AYA?nA?, iAYittiAYini sA�yleyebilir.

Her ne kadar hastalA�kta bir A�ok bulgu olsa da en A�nemli bulgu giderek artan bir unutkanlA�ktA�r.